Hereditas Historiae

Website hosted by Irène Diependaal to foster some historical knowledge necessary to understand our present times

 

Fragment uit Emma. Hoedster van Wilhelmina’s erfenis


Maarten Iman Pauw van Wieldrecht in (ceremonieel) dienstuniform. Copyright: Maarten Stratenus.


In 1907 nam Maarten Iman Pauw van Wieldrecht ontslag uit de dienst van koningin Emma. De voormalige koningin-regentes was in augustus 1898, na inhuldiging van haar dochter Wilhelmina, aan een eigentijds vervroegd pensioen begonnen en vulde sindsdien haar dagen met representatieve taken en liefdadigheidswerkzaamheden. Pauw verliet zonder conflict het huishouden van koningin Emma, maar de wat steile ‘heer van stand’ had in zeven jaar tijd aardig wat grieven opgespaard. In een aanzet tot autobiografie schreef hij zijn weinig positieve herinneringen van zich af. Het incomplete manuscript werd door zijn erfgenamen veilig opgeborgen voor ogen die het wel eens verkeerd konden interpreteren.

De voormalig kamerheer wilde een objectief beeld schetsen van de vrouw die hij goed had leren kennen, maar voor buitenstaanders een ‘samengestelde amalgaam’ was gebleven ‘waarin het moeielijk is de grondtoon te vinden’……

Pauws impressie van koningin Emma, ‘in het kort uitgedrukt’: ‘Eene parvenue, ontzettend ambitieus, beredeneerd, dril- en heerszuchtig, bemoeial en nieuwsgierig, met een gewone dosis goed verstand, met een vriendelijke inborst die echter, wanneer haar eigenbelang in het spel komt, geheel op den achtergrond kan worden geschoven. Van aard gierig, kwalijk nemens en zeer egoïstisch. Daarentegen echter hoogst praktisch, onvermoeid werkzaam, minutieus, zeer leergierig, vol van plichtsbesef, courageus en kranig, nooit tegen vermoeienissen noch last opziende, wanneer zij meent dat zulks voor het een en ander van belang kan zijn, majestueus in voorkomende gevallen, een goede (maar mijns inziens te drilzuchtige) moeder en eene voortreffelijke echtgenoote, die het voorrecht om Koningin te zijn duur betaald heeft maar ook zonder klagen en met de meeste toewijding moeielijke en zware dagen doorleefd heeft. Eene vrouw van karakter, met één object steeds voor oogen, het hooghouden van de Koninklijke waardigheid.’

Het was niet zozeer de persoon van koningin Emma waar Pauw moeite mee had…..


Naschrift t.b.v. voor de website Hereditas Historiae: 

Zie de sectie "Irène Diependaal" voor een academische discussie die met de achterkleinzoon van Maarten Iman Pauw van Wieldrecht, jonkheer Maarten Stratenus, is gevoerd tijdens de academische verdediging van het proefschrift op 5 november 2013. Ingenomen hoofdstelling tijdens de verdediging (die zonder repliek is gebleven): Pauw's aantekeningen vormen een sleuteldocument om het leven en handelen van koningin Emma te begrijpen in haar eigen tijdsbestek en de concrete situatie waarin zij steeds situatiegericht bij herhaling moest handelen. Het document is daarom gebruikt voor de Inleiding van het boek/proefschrift hoewel de herinneringen geen betrekking hadden op het regentschap van koningin Emma, maar wel puntig een karakterisering van de persoon van koningin Emma weergaven die ook via andere primaire bronnen traceerbaar is. 

De familie Pauw (van Wieldrecht) behoort tot één van de oudste patricische geslachten in Nederland en diverse takken zijn in de negentiende eeuw, na de vestiging van het Koninkrijk der Nederlanden in de adelstand verheven. In de periode van de Republiek der Verenigde Provincies was er geen opname in de adelstand mogelijk. In de negentiende eeuw, met het ontstaan van het Koninkrijk der Nederlanden, vond daarom een inhaalslag plaats voor families die konden aantonen dat hun familie tijdens de Republiek minstens drie generaties hadden gediend in belangrijke bestuurlijke functies of organen. De familie Pauw heeft vele belangrijke bestuurders geleverd. Adriaan Pauw was bijvoorbeeld raadspensionaris van Holland en speelde in 1648 een belangrijke rol bij de Vrede van Münster (die het einde van de "Tachtigjarige Oorlog" ofwel "Nederlandse Opstand"  inluidde).

Ridder Maarten Iman Pauw van Wieldrecht nam ontslag als kamerheer in 1907, vlak nadat zijn landhuis Broekhuizen te Leersum getroffen was door een grote brand. Dit landhuis bestaat in heropgebouwde vorm nog, maar is niet meer eigendom van de familie Pauw van Wieldrecht of Stratenus en heeft sinds een omvangrijke restauratie een hotelfunctie in de luxe sector.