Hereditas Historiae

Website hosted by Irène Diependaal to foster some historical knowledge necessary to understand our present times

 

Fragment uit Emma. Hoedster van Wilhelmina’s erfenis



Potloodtekening door Ludwig Rohbock (1850). Achter het beeld de Gotische Galerij. Rechts een deel van het paleis Noordeinde. 


‘Wijlen Zijne Majesteit de Koning maakte een veelvuldig, ja voortdurend, Persoonlijk gebruik van de Bibliotheek. Bijna dagelijks werden boeken, plannen of kaarten door Zijne Majesteit uit de Bibliotheek opgevraagd. Gedurende het verblijf te ’s Gravenhage werd daartoe de Bibliothecaris of Onder Bibliothecaris ontboden. Bevond Zijne Majesteit zich buiten de residentie, dan werd het gevraagde telegraphisch ter kennis van die beambte gebracht, en de opzending had onmiddellijk plaats. Persoonlijk bezocht Zijne Majesteit de Bibliotheek zoo te zeggen nooit. Maar bovendien, gelooft de Raad dat het voor Hare Majesteit zooveel gemakkelijker zijn zal, Zich te begeven van een vleugel van het Paleis naar een andere, dan van het Paleis naar de Gotische Zaal?

Die meening berust op eene verkeerde beoordeeling van de wijze waarop een Koninklijk Paleis wordt bewoond: Hare Majesteit zal Zich voorzeker nooit door het Paleis bewegen op de wijze als men zich in een particuliere woning van de eene kamer naar de andere begeeft. De Gotische Zaal is ieder oogenblik van den dag voor Hare Majesteit gemakkelijk te bereiken. Het zal Hare Majesteit nooit moeielijk vallen daartoe op ieder gewild en onverwacht oogenblik binnen weinige minuten een rijtuig voor het Paleis te vinden, en in den regel zal het voor Hare Majesteit wel geen bezwaar hebben Zich te voet naar de Gotische Zaal te begeven.

Maar ‘den Raad is geen voorbeeld bekend van eene tot het Paleis behoorende Boekerij die op geruimen afstand daarvan is gelegen en slechts door kruising van openbare straten ware te bereiken’. Vooreerst gelde de vraag, of den Raad bekend is hoe vele van de voornaamste vorstelijke Particuliere Bibliotheken zijn ingericht, en waar zij zich ten opzichte van de Paleizen waartoe zij behooren, bevinden? Hare Majesteit deed daaromtrent nasporing aan andere Hoven, de resultaten daarvan vindt de Raad als Bijlagen bij dit schrijven.’

De schrik was duidelijk groot bij het herengezelschap dat gezamenlijk de Raad van Voogdij vormde. In het voorjaar van 1892 ontvingen de hooggeplaatste heren een heetgebakerde brief van S.M.S de Ranitz, de particulier secretaris van koningin Emma over het voornemen tot stichten van een bibliotheek die die koninklijke waardigheid kon gaan benadrukken….

Het was een escalatie omdat de relatie reeds gespannen was: koningin Emma had de nodige conflictstof met de Raad voor Voogdij opgebouwd rond de regelingen van de pensioenen en toelagen van hoffunctionarissen en -dienaren en was vervolgens een eigen gang gegaan. Met de kritiekpunten van de Raad van Voogdij over de te vormen gecombineerde bibliotheek en archiefvoorziening kwam er een tweede conflict en dit keer reageerde koning Emma via haar particulier secretaris uitermate geprikkeld op de kritiekpunten. De controverse richtte zich op de nieuw te vormen vorstelijke bibliotheek in plaats van een gecombineerd gebruik van huisarchief en bibliotheek. De Gotische Zaal was in Emma’s ogen juist bijzonder geschikt…..

Het echte probleem werd vervolgens door De Ranitz op een schampere wijze behandeld: de Raad van Voogdij had geen flauw benul hoe een vorstelijke bibliotheek diende te worden ingericht en gebruikt! Het was toch belachelijk om te suggereren dat de koningin zélf naar de bibliotheek zou komen?! Besefte de raad nu echt niet dat een koningin zich niet door het paleis bewoog zoals een onderdaan dat deed door zijn huis? Koningin Emma had daarom onderzoek laten verrichten naar vorstelijke bibliotheken in het buitenland en presenteerde haar bevindingen aan de Raad van Voogdij. De verschillende hoven hadden uiteenlopende bibliotheekgebruiken medegedeeld, maar er was een duidelijke gemeenschappelijke factor: de vorstelijke bibliotheek was geen privaat leeskabinet maar een collectie van verzamelwaardige items. Een zelfverzekerde De Ranitz kon daarom de strijd aangaan …